فرهنګ او د ژوندانه بڼه

د لرغونو هندي کیسو اوازې

مسله 06, 2020

د لرغونو هندي کیسو اوازې

نالیني راماچندرایوه |لیکوال

مسله 06, 2020


د هندوستان هیواد کې د متنوع فرهنګ په څیر د کیسو ویلو ډول، ډول دودونه شته. نالیني راماچندران د هندوستان د کیسو ویلو یو څو میتودونه څیړي چې نه یوازې لوی ټولنیز تړاو لري بلکه د هیواد میراث یې هم خوندي ساتلی او راتلونکو نسلونو ته یې انتقالوي

تناجي (تنهاجي) مالوساري، د چتراپاتي شیواجي دور پر مهال د ماراټي اردو یو نظامي قوماندان، ته د کونډانا کلا بیرته ګټلو دنده وسپارل شوه. هغه د یو کربوړي اوچلی سور رنګ کړ چې نوم یې ورباندې ایشوانت کیښود، چې قوماندان د جګړې اخطار لپاره کاروه. وروسته له هغه چې خپل اوچلی یې د ایشوانت پښو سره لمس کړ، هغه یوه رسۍ د خزندې پر ملا و تړله. ایشوانت د کلا دیوال ته و خاته خو نیمه لاره کې بیرته په شا شو. تنهاجي پوه شو چې دا یوه نښه ده او ویې ویل: ما 27 کلاګانې فتح کړي. خو هیڅکله هم دا کربوړی پر شا شوی نه دی! خو زه یو ریښتینی ماراټی یم او له مرګ ویره نه لرم! په داسې وینا سره تنهاجي دیوال ته د ختلو ادامه ورکړه. دا کیسه کیدای شي په رسمي ریکارډونو کې یاده شوي نه وي خو د پيړیو زوړ پاودا کې یې یادونه شوې، پاودا د ماراټي فولک شاعري یوه بڼه ده چې د شیواجي دوره کې تیره شوې. پاودا د هندي کیسو ویلو د یو څو میتودونو څخه دی  چې د پخواني وخت واقعې او شخصیتونو تاریخي یادګارونه تازه کوي. خو ډیری وخت لږ پیژندل شوې کیسې بیانوي نو ځکه د هغه وخت تاریخ ویل د کیسې په څیر تنوع لري.

د باهوروپیا هنرکار چې د هندویزم خدای هانومانا په څیر یې ځان سینګار کړی

د پوهې زانګو

د ژبې برسېره، کیسو ځان سره دودیزه پوهه هم راوړېکه څه ساینسي پوهه وي یا د ژوندې چارې وي. کولم (د فرش پاک ډیزاین) د ټامیل ناډو څخه د ریاضي حساب او هندسي پوهې پر بنسټ دی. د ارونچل پردیش کرنیز فولکلور سندرې د غلې او دانې جوړښت په اړه کیسې وايې د جوم کرلو پروسه (د کرنیزو محصولاتو پروسه چې لومړی ځمکه پاکوي او بیا ورته اور اچوي) او داسې نور.

د هیمچل پردیش پخواني مشر وزیر ویربادرا سینګ (ښي خوا) یو دستمال (چمبا رومل) د هندوستان لومړي وزیر (د ښي لوري څخه دویم) ته ورکوي د 2016 کال د اکتوبر میاشت 18

د باور کښتۍ

د عمرونو راهیسې، د کیسو ویلو خلکو سره مرسته کړې ترڅو خپل ګډ باورونه او دیني زدکړې زده کړي. مجسمې او حکاکي په مندرونو کې ، شیشه یي نقاشي په کلیسا ګانو کې او د جین لیکل شوې نقاشي یې یو څو بیلګې دي. د بیلګې په توګه، د تنګکا هنر چې تبتي بودايي دود دی او په لډاک، هیمچل پردیش، سیکیم او ارونچل پردیش کې مشهور دی او د نقاشي او ګلدوزي له لارې د شاکیاموني بودا او داسې نورو لکه پډماسمبوا، مارپا، میلاریپا او څو نورو د ژوند کیسې او درسونه بیانوي.

ټولنیز تړاو

نه یوازې دیني باورونو بلکه کیسو هم د ټولنې اړوند پیغامونو رسولو کې مرسته کړې. باهوروپیاس (بیهروپیاس) د راجستان څخه، چې تخیلي، تاریخي او ورځیني شخصیتونه په ځیرکۍ سره د خپلو موخو لپاره تمثیلوي. د عمومي اړیکول لپاره هم ښه آله بلل کیږي، د کیسو ویلو دود د جندر مساوات، د انجونو زدکړه او د چاپیریال ساتنې په څیر د بیلابیلو موضوعاتو د عامه پوهاوي اغیزمنه لاره بلل کیږيد ټولنو په ځانګړي ډول د کیسو ویونکو پیژندګلوي، د کیسو ویلو دودونو پورې رانغښتې وي چې د هغوی اصلي کسب سره هم تړاو لري. د ټلنګانې چیریال پیچي نقاشي د همدې ټکي ښکارندویې کوي. د یو فلم رول په څیر د کیسې بڼه کې نقاشي شوې، د چریال پيچونه د هندوستان تخیلي، پورانا او هندویزم ښکلي داستانونه بیانوي. د چیریال پیچي نقاشي په 2007 کال کې د جغرافیوي هویت (GI) نښه ترلاسه کړه.

(د ساعت په دوران د کیڼ څخه): باورونه شته چې دودیز هندی کولم د ټامیل ناډو څخه د لایتناهي هندي پوهې څرګندویې کوي؛ د هندو زیارتونو کیسې په مغلق ډول پاتاچیترا کې ښکاره شوي، د اودیشې راګوراجپور کلي څخه د کیسو ویلو دود؛ باور کیږي چې د کیرالا ماسک لرونکې نڅا کوماتیکالي د شیوا بوتاس نڅا ده؛ د تنګکا یوه ښکلې نقاشي چې د بودایانو د ژوند څرخ، باواچکره ښکاره کوي

د طبیعت ساتونکی

تیام چې یو مذهبي رسم او رواج دی د کیرالا په درو کې لمانځل کیږي، او د طبیعت عبادت سره ژور تړاو لري. د تیام نږدې 400 ډولونه دي او په هر ډول کې یې اجرا کوونکي د ونې یا ځنګل، یو پړانګ یا ښامار، یا یو بل سیمه ایز ځانګړي ارزښتناکه څیز په شان راښکاره کیږي. دا د هندوستان له لرغونو هنري بڼو څخ ګڼل کیږي، د تیام اجراګانې د پخوانیو قبیلوي میړنو او اتلان کیسې رابیانوي. طبیعت د ډیرو دودونو بنسټ ایښی دی. چې له همدې کبله د چاپيریال خوندي ساتنه په پراخه کچه د سیمه ایزو او غني دودونو دوام هم تضمینوي.

د لارښوونې روښنايي

دا ټول میتودونه نه یوازې خلک د پخوا سره تړي، بلکه زمونږ د راتلونکي لارښوونه هم کوي. او همدا راز د هندوستان د تاریخ ډیرې برخې هم راژوندۍ کوي چې په لیکلي بڼه نه موندل کیږي. که څه هم د غیر دولتي ادارو په شمول څو سازمانونه د دې دودونو ساتلو لپاره کار کوي خو اوس د لومړي وزیر هڅوونو سره، د کیسو ویل به دوامداره شي ترڅو خلک خوښ او پوه کړي، او د ملت میراث راتلونکو نسلونو ته ورسوي.

نالیني راماچندرایوه

نالیني راماچندران یوه لیکواله ده چې څلور کتابونه یې لیکلي. هغه د هند دود په ځانګړي ډول د کیسې ویلو هنر سره ژوره علاقه لري. هغې د بیلابیلو رسنیو او مجلو سره د فرهنګ او ژوند برخې ایډیټورې په توګه کار کړی.
error: Content is protected !!